Jak działa przerzutka w piaście?

Przerzutka w piaście to zamknięta przekładnia umieszczona wewnątrz tylnej piasty. Wykorzystuje mechanizm planetarny, dzięki któremu zmienia przełożenie bez przerzucania łańcucha między zębatkami. Dlatego biegi można zmieniać także podczas postoju, a elementy mechanizmu są chronione przed błotem, wodą i uderzeniami.

Czym jest przerzutka w piaście?

W odróżnieniu od klasycznej przerzutki zewnętrznej cały mechanizm znajduje się wewnątrz korpusu tylnej piasty. Z zewnątrz widać przede wszystkim manetkę, linkę oraz pojedynczą zębatkę napędową. Nie ma kasety z kilkoma zębatkami ani wózka przesuwającego łańcuch.

Zmiana przełożenia odbywa się dzięki przekładni planetarnej. Jej podstawowe elementy to centralne koło słoneczne, małe koła planetarne obracające się wokół niego oraz pierścień zębaty. W zależności od wybranego biegu poszczególne elementy są łączone, blokowane albo napędzane w inny sposób. Zmienia się wtedy przełożenie między korbą a tylnym kołem.

Jak działa przerzutka w piaście podczas jazdy?

Manetka przesuwa linkę, a linka porusza element sterujący wewnątrz osi piasty. Ten wybiera określony układ przekładni planetarnej. Łańcuch pozostaje na tej samej zębatce, lecz piasta przekazuje napęd z innym przełożeniem.

W wielu modelach można zmienić bieg na postoju. Jest to przydatne w mieście, gdy zatrzymujesz się na światłach i przed ruszeniem chcesz wybrać lżejsze przełożenie. Podczas zmiany biegu warto ograniczyć nacisk na pedały. Niektóre piasty wymagają krótkiego przerwania pedałowania, ponieważ pod dużym obciążeniem mechanizm może przełączyć się z opóźnieniem.

Zamknięta konstrukcja ogranicza wpływ deszczu, soli, błota i kurzu na przekładnię. Nie oznacza to jednak całkowitego braku obsługi. Linka, pancerz, łańcuch i zębatki nadal się zużywają, a wnętrze piasty po dłuższym czasie wymaga przeglądu.

Przerzutka w piaście czy zewnętrzna?

Oba systemy mogą działać dobrze, ale służą nieco innym zastosowaniom. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:

Przerzutka w piaście daje wygodę i porządek w napędzie, ale naprawa uszkodzonego wnętrza bywa bardziej złożona. Zewnętrzny system jest łatwiejszy do wymiany i często lżejszy, lecz wymaga większej troski podczas jazdy w błocie lub zimą.

Dlaczego biegi przeskakują?

Przeskakiwanie biegu, chwilowe wpadanie w luz albo szarpnięcie podczas nacisku na pedały najczęściej nie oznacza uszkodzenia przekładni planetarnej. Najpierw sprawdź elementy sterujące i napęd:

• Linka przerzutki – niewłaściwe napięcie może ustawiać piastę pomiędzy przełożeniami.
• Pancerz – brud, rdza lub załamanie zwiększają opory i opóźniają ruch linki.
• Znaczniki regulacyjne – w Shimano Nexus powinny pokrywać się przy wskazanym biegu referencyjnym.
• Naciąg łańcucha – zbyt luźny łańcuch może spadać lub przeskakiwać na zębatce.

W środkowej części łańcucha powinien występować niewielki luz, zwykle około 1–1,5 cm wychylenia w górę i w dół. Dotyczy to przede wszystkim konstrukcji z poziomymi hakami, w których przesunięcie tylnego koła służy do ustawienia napięcia.

Jeżeli po regulacji linki biegi nadal przeskakują, słychać trzaski albo manetka nie wywołuje żadnej reakcji, problem może znajdować się wewnątrz piasty. Nie rozbieraj jej bez doświadczenia. Małe elementy przekładni planetarnej i sprężyny muszą wrócić na właściwe miejsca, a nieprawidłowy montaż może pogorszyć usterkę. W takiej sytuacji potrzebny jest serwis znający dany model.

Jak wyregulować napięcie linki?

Poniższa procedura opisuje popularny system Shimano Nexus. W modelach 3-, 7- i 8-biegowych zasada jest podobna, ale bieg referencyjny oraz sposób prowadzenia linki mogą się różnić. Zawsze sprawdź oznaczenia właściwe dla konkretnej piasty.

1. Ustaw manetkę na bieg referencyjny. W Nexusie 3-biegowym jest to zwykle bieg 2, a w wielu wersjach 7- i 8-biegowych bieg 4.
2. Znajdź żółte znaczniki przy mechanizmie sterującym na prawej stronie piasty. W zależności od wersji są to kreski albo punkty kontrolne.
3. Sprawdź, czy znaczniki pokrywają się przy wybranym biegu. Jeśli jeden znajduje się przed drugim, linka wymaga korekty.
4. Obróć pokrętło baryłkowe przy manetce lub przy prowadnicy linki. Zmieniaj napięcie małymi ruchami, aż żółte oznaczenia znajdą się naprzeciw siebie.
5. Przełączaj biegi w obu kierunkach i sprawdź, czy manetka pracuje lekko. Następnie wykonaj krótki test na płaskim odcinku, zmieniając przełożenia przy zmniejszonym nacisku na pedały.

Jeżeli kręcenie pokrętłem nie pozwala ustawić znaczników albo linka porusza się skokowo, prawdopodobnie jest rozciągnięta, skorodowana lub zablokowana w pancerzu. Wtedy sama regulacja nie wystarczy. W systemach SRAM lub Sachs sposób prowadzenia linki i oznaczenia mogą wyglądać inaczej, lecz zasada pozostaje wspólna: manetka musi ustawić element sterujący piasty dokładnie w położeniu odpowiadającym wybranemu biegowi.

Kiedy potrzebny jest serwis?

Podstawową obsługę zwykle zaczyna się od kontroli i ewentualnej wymiany linki oraz pancerza. Sprawdź także zużycie tylnej zębatki, przedniej zębatki i łańcucha. W piaście z poziomymi hakami skontroluj napięcie łańcucha oraz ustawienie koła w ramie.

Sama przekładnia planetarna wymaga serwisu rzadziej niż zewnętrzna przerzutka, ale nie jest bezobsługowa. Po intensywnej jeździe, kontakcie z wodą i solą albo pojawieniu się trzasków warto oddać koło do fachowca. Wymiana oleju, smaru lub elementów wewnętrznych zależy od modelu, dlatego nie należy przyjmować jednego interwału dla wszystkich piast.

Najczęściej problem z działaniem przerzutki w piaście rozwiązuje dokładne ustawienie linki, pokrycie znaczników i sprawdzenie łańcucha. Dopiero gdy te czynności nie przynoszą poprawy, warto podejrzewać awarię wnętrza piasty.