Jak sprawdzić, czy silnik elektryczny nie jest spalony?

Zatrzymany silnik elektryczny nie musi być spalony. Najpierw sprawdź zasilanie, stycznik, zabezpieczenia i mechaniczne zablokowanie napędu. Dopiero później wykonaj pomiary uzwojeń oraz rezystancji izolacji.

Od czego zacząć diagnostykę silnika?

W silniku trójfazowym przyczyną awarii może być brak jednej fazy, przeciążenie, uszkodzony stycznik, zatarte łożysko albo zabrudzony układ chłodzenia. Samo podejrzenie spalenia uzwojeń nie wystarcza do postawienia diagnozy.

Jeżeli silnik można bezpiecznie uruchomić, sprawdź prąd na każdej fazie miernikiem cęgowym. Wartości powinny być zbliżone i nie powinny przekraczać prądu znamionowego In z tabliczki silnika. Charakterystyczne buczenie często wskazuje na brak jednej fazy. Natychmiastowe zadziałanie zabezpieczenia może natomiast świadczyć o zwarciu lub przebiciu.

Przed otwarciem puszki zaciskowej sprawdź podstawowe elementy zewnętrzne:

• Zapach spalenizny uzwojeń.
• Przyciemnioną lub odbarwioną farbę na obudowie, wskazującą na przegrzanie.
• Stan wentylatora oraz drożność otworów chłodzących.
• Hałas, wibracje i nadmierne grzanie w pobliżu łożysk.
• Możliwość płynnego obrotu wałem bez wyraźnego tarcia i dużych luzów osiowych.

Zatarte łożysko może zwiększać pobór prądu i po pewnym czasie powodować zadziałanie wyłącznika silnikowego. Podobny skutek może mieć zablokowana maszyna napędzana przez silnik.

Bezpieczeństwo przed pomiarami

Nie wykonuj pomiarów rezystancji ani ciągłości na silniku pod napięciem. Odłącz zasilanie, zabezpiecz je przed przypadkowym załączeniem i potwierdź brak napięcia odpowiednim przyrządem. Przy pracy w instalacji przemysłowej trzeba uwzględnić także napięcie resztkowe oraz możliwość zasilania z kilku źródeł.

Przed rozpoczęciem pomiaru przygotuj:

• Sprawny multimetr z funkcją pomiaru rezystancji.
• Miernik cęgowy, jeśli silnik można bezpiecznie uruchomić.
• Miernik izolacji, nazywany także megomierzem.
• Izolowane narzędzia i oznaczenia do zabezpieczenia odłączonego obwodu.

Po pomiarze miernikiem izolacji uzwojenia mogą być naładowane. Nie dotykaj zacisków bezpośrednio po zakończeniu testu. Przed i po pomiarze rozładuj oraz uziemij uzwojenia zgodnie z procedurą zakładową. W przedstawionej procedurze uziemienie przed pomiarem trwa co najmniej jedną minutę, a po pomiarze co najmniej tyle samo, ile trwał test.

Jak sprawdzić uzwojenia multimetrem?

Po odłączeniu przewodów zasilających i usunięciu mostków z tabliczki zaciskowej możesz sprawdzić ciągłość oraz rezystancję uzwojeń. Silnik powinien być odłączony od układu sterowania, aby inne elementy nie zafałszowały wyniku.

1. Ustaw multimetr w trybie pomiaru rezystancji.
2. Zmierz kolejno pary końców uzwojeń: U1–U2, V1–V2 oraz W1–W2.
3. Zapisz wyniki i porównaj je ze sobą oraz z danymi znamionowymi, jeśli są dostępne.
4. Sprawdź, czy miernik nie pokazuje przerwy oznaczonej jako OL.

W sprawnym, symetrycznym silniku trójfazowym rezystancje trzech uzwojeń powinny być bardzo zbliżone. Znacznie niższy wynik jednej fazy może wskazywać na zwarcie między zwojami, a brak przejścia na przerwę w uzwojeniu. Wartość samej rezystancji zależy od konstrukcji i mocy silnika, dlatego nie należy oceniać jej bez porównania między fazami.

Multimetr nie zastępuje miernika izolacji. Pomiar omomierzem pokazuje ciągłość obwodu, ale zwykle wykorzystuje niskie napięcie. Nie wykrywa więc wiarygodnie osłabionej izolacji uzwojenia względem obudowy.

Pomiar rezystancji izolacji megomierzem

Do oceny izolacji użyj miernika izolacji. Dla większości silników trójfazowych stosuje się napięcie probiercze 500 V, o ile dokumentacja konkretnego urządzenia nie określa inaczej.

1. Odłącz silnik od zasilania i upewnij się, że zaciski nie są połączone z falownikiem, stycznikiem ani inną elektroniką.
2. Uziemij uzwojenia przez co najmniej jedną minutę.
3. Zewrzyj odpowiednie końce uzwojeń na czas pomiaru.
4. Podłącz jeden przewód miernika do uzwojeń, a drugi do niepomalowanego, przewodzącego fragmentu obudowy lub zacisku PE.
5. Wykonaj pomiar przez czas wymagany przez procedurę, najczęściej odczytując wynik po jednej minucie.
6. Jeśli wynik jest niski, zmierz każdą fazę osobno względem obudowy.
7. Po zakończeniu rozładuj uzwojenia i ponownie je uziemij.

Rezystancja izolacji poniżej przyjętego progu może oznaczać zawilgocenie, zabrudzenie albo przebicie izolacji. Sama wartość graniczna zależy od typu, mocy, napięcia, temperatury i wymagań dokumentacji. Dla części silników asynchronicznych przy temperaturze co najmniej 20°C stosuje się wartość odniesienia 5 MΩ, jednak nie należy przenosić tego progu automatycznie na każdy silnik.

Miernik izolacji bada stan izolacji przy podwyższonym napięciu probierczym. Zwykły multimetr może potwierdzić ciągłość, ale nie daje równoważnej informacji o jakości izolacji.

Jak interpretować wyniki pomiarów?

Pojedynczy wynik nie zawsze przesądza o konieczności przewinięcia silnika. Zestaw go z objawami, stanem mechanicznym i historią zadziałania zabezpieczeń.

Kiedy potrzebny jest serwis?

Skontaktuj się z serwisem, gdy pomiary są niesymetryczne, rezystancja izolacji jest niska, zabezpieczenie zadziałało natychmiast albo nie masz odpowiedniego miernika i doświadczenia przy pracy z instalacją przemysłową. Fachowa diagnostyka może obejmować także pomiar prądu jałowego, test przepięciowy lub ocenę stanu łożysk.

Najbezpieczniejsza kolejność to: zasilanie i stycznik, oględziny, wał oraz chłodzenie, pomiar uzwojeń multimetrem, a następnie pomiar izolacji megomierzem. Dopiero taki zestaw wyników pozwala odróżnić spalony silnik od usterki zewnętrznej.

---

Praca przy silnikach i instalacjach elektrycznych może wiązać się z ryzykiem porażenia oraz powstania łuku elektrycznego. Pomiary powinny wykonywać osoby z odpowiednimi kwalifikacjami, zgodnie z dokumentacją urządzenia i procedurami bezpieczeństwa obowiązującymi w danym zakładzie.